Kết thúc phiên xét xử sơ thẩm của TAND huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai về vụ kiện hành chính giữa hai công dân của huyện với UBND huyện Sa Pa hồi cuối tháng 4/2014, người dân đã ngậm ngùi bởi vì… thua kiện. Dù kết cục được tiên lượng trước, nhưng người ta vẫn khó có thể tin được rằng: TAND huyện Sa Pa “ủng hộ” chính quyền nơi này thu hồi đất của dân để cho doanh nghiệp chia lô, bán nền, được “vin” vào phục vụ “mục đích công cộng” từ những quyết định trái luật của UBND huyện Sa Pa và tỉnh Lào Cai. Trước phiên xử phúc thẩm tới đây, chúng tôi điểm lại nội dung, bản chất của vụ kiện, vạch rõ những vi phạm trong thủ tục tố tụng cũng như những “trò xiếc” lố bịch của TAND huyện Sa Pa và đặt ra câu hỏi: Liệu Tòa phúc thẩm có tiếp tục “tiếp tay”?…
| Dự án “làm đẹp” Sa Pa, đâu có “đẹp”? Dự án Xây dựng hạ tầng và san tạo mặt bằng Chợ văn hóa – Bến xe khách thị trấn Sa Pa được UBND tỉnh Lào Cai phê duyệt tại Quyết định số 1485 ngày 20/6/2005. Chủ Dự án là UBND huyện Sa Pa; Nhà đầu tư Công ty TNHH Xây lắp Cương Lĩnh; thời gian thực hiện từ năm 2005 – 2008. Do yếu kém về năng lực nên công ty này đã lại bán thầu cho Công ty cổ phần VIDIFI Lào Cai. Theo đó, tổng diện tích đất thu hồi là 300.193m2. Số diện tích phục vụ vào dự án xây dựng các công trình công cộng như: Bến xe, chợ, quảng trường, vườn hoa, cơ sở hạ tầng (CSHT) chỉ hết 193.52m2; còn lại 106.588m2 huyện Sa Pa “mượn gió bẻ măng” thu vượt để giao cho nhà đầu tư ngấm ngầm chia lô thành đất dịch vụ, đất biệt thự, nhà vườn để bán hưởng “lợi ích nhóm”. Việc làm ém nhẹm, khuất tất này khiến những người bị thu hồi đất trái luật phản đối dữ dội. Suốt những năm qua, 54 hộ dân có đất bị thu hồi đã đấu tranh quyết liệt với kiểu “thôn tính” đất đai này. Để gây sức ép, chính quyền huyện Sa Pa đã dùng nhiều “biện pháp mạnh” như hù dọa kỉ luật những hộ có người nhà là đảng viên, cán bộ, công chức trong thị trấn Sa Pa có đất bị thu hồi nhận những đồng tiền đền bù rẻ mạt phải… tuân thủ pháp luật! Trong số 15 hộ dân chưa nhận tiền đền bù để bàn giao mặt bằng, có 2 hộ chính thức khởi kiện UBND huyện Sa Pa. Theo nội dung khởi kiện của bà Phạm Thị Hảo (SN 1941) cùng chồng bà là Đào Đình Mùi (SN 1937): Gia đình bà quản lí, sử dụng lâu dài khoảng 11.000m2 đất tại Tổ 2B bà khai hoang từ năm 1980. Ngày 1/10/2012, UBND huyện Sa Pa ban hành Quyết định số 2178/QĐ-UBND do Phó Chủ tịch Trịnh Xuân Trường kí, thu hồi 10.914,0m2. Ngày 6/11/2013 huyện ban hành tiếp Quyết định số 2461 điều chỉnh diện tích thu hồi tại quyết định trên để thực hiện dự án. Thế nhưng, diện tích đất bị thu hồi của bà được huyện giao cho Công ty cổ phần VIDIFI Lào Cai để chia lô, chia biệt thự, nhà vườn bán cho khách, mỗi mảnh trị giá tiền tỉ. Tương tự tính chất và nội dung vụ kiện như bà Hảo, bà Bùi Thị Huyền (SN 1944) cũng bất bình khởi kiện huyện Sa Pa ra Quyết định số 2176/QĐ-UBND ngày 11/10/2012 (vẫn do Phó Chủ tịch Trịnh Xuân Trường kí), thu hồi gần 8.000m2 đất để thực hiện dự án trên. Theo bà Huyền, quyết định thu hồi đất đối với gia đình bà là trái luật, không thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi cho “sử dụng mục đích công cộng” mà phục vụ cho mục đích thương mại – cụ thể vẫn là cho Công ty cổ phần VIDIFI Lào Cai chia lô bán nền, với trị giá 1 tỉ đồng một lô đất khoảng 100m2, trong khi đó gần 8.000m2 đất bị thu hồi của bà Huyền chỉ được bồi thường, hỗ trợ… 1,379 tỉ đồng (các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất đều do ông Đinh Duy Quang, Phó tổng Giám đốc Công ty kí).  Thẩm phán Nguyễn Thị Thanh Hương (giữa) trong vòng vây bức xúc, phẫn nộ của nhiều người dân. Những “trò xiếc” lắt léo của Tòa sơ thẩm! “Mở màn” cho những trò diễn lố bịch và bịp bợm này là việc vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng hành chính (cả hai vụ xử kiện của bà Phạm Thị Hảo và Bùi Thị Huyền). Trong quá trình xét xử, thẩm phán Nguyễn Thị Thanh Hương đã ra quyết định xem xét thẩm định tại chỗ vị trí đất thu hồi của người khởi kiện được sử dụng vào mục đích gì của dự án – nhưng không xem xét được do không có bản đồ chi tiết dự án. Dù có khất, nhưng bà Hương không tiếp tục xem xét, thẩm định mà không thông báo lí do. Thế nên, không xác định được diện tích thu hồi sử dụng vào những mục đích gì? Đã thế, Chính UBND huyện Sa Pa cũng sai phạm nghiêm trọng trong trình tự, thủ tục thu hồi nên đã ban hành các quyết định thu hồi đất không có căn cứ. Hỏi làm sao dân không… thua huyện, thua Tòa? Tại Bản án sơ thẩm số 01/2014/HC-ST ngày 24/4/2014 (vụ kiện của bà Phạm Thị Hảo) và Bản án số 03/2014/HC-ST ngày 25/4/2014 (vụ kiện của bà Bùi Thị Huyền), Tòa sơ thẩm cho rằng quá trình thu hồi đất, UBND huyện thực hiện đúng quy trình, đúng trình tự thủ tục, theo quy định của pháp luật. Nhưng thực tế, diện tích đất, số lượng tài sản, hoa màu do huyện tiến hành đo đạc, kiểm kê thể hiện trong các biên bản lại ít hơn so với thực tế; UBND huyện cũng không tiến hành niêm yết công khai, không có chữ kí xác nhận của Ủy ban BMTTQ thị trấn Sa Pa, không có xác nhận của người bị thu hồi đất… Một trong các “bảo bối” để Tòa sơ thẩm “bám riết” trong xét xử: Đó là Quyết định số 1485 ngày 20/6/2005 của UBND tỉnh Lào Cai phê duyệt Dự án xây dựng và san tạo hạ tầng chợ Văn hóa – Bến xe khách thị trấn Sa Pa. Phải khẳng định rằng quyết định này hoàn toàn trái luật vì dự án này chưa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt về danh mục các dự án và kế hoạch sử dụng quỹ đất để tạo vốn xây dựng CSHT. Quyết định số 1485 là sự kế thừa các Quyết định số 477/QĐ-UB ngày 24/2/2004 và Quyết định số 2527/QĐ-UB ngày 30/9/2004 về việc triển khai sử dụng quỹ đất để tạo vốn xây dựng CSHT đối với các hạng mục của dự án này. Khi triển khai dự án nhà đầu tư không thực hiện đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án, đấu giá quyền sử dụng đất trong vùng dự án – khi thực hiện theo phương thức này là trái luật. Tại Tòa sơ thẩm ngày 24 và 25/4/2014, HĐXX hỏi ông Lê Hải An, Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Sa Pa, về các công trình xây dựng nhà ở, dịch vụ thương mại và CSHT… có đấu giá theo quy định không, ông An “vô tư” trả lời: “Không được đấu giá mà bằng hình thức… chỉ định thầu”. Khán phòng như nổ tung. Tiếc rằng, việc chỉ định thầu đâu có căn cứ theo quy định của pháp luật? Mặt khác, trong các căn cứ ban hành Quyết định 1485 thì có Nghị định 04/2000/NĐ-CP ngày 11/2/2000 của Chính phủ đã hết hiệu lực thi hành (bị thay thế bởi Nghị định 181/2004/NĐ-CP). Cơ chế tài chính của dự án được áp dụng theo Quyết định số 22/2003/QĐ – BTC ngày 18/2/2003 của Bộ Tài chính, nhưng quyết định này đã hết hiệu lực thi hành ngay sau khi Quyết định 1485 được ban hành vài tháng (ngày 6/7/2005). Vậy sau khi mà Quyết định số 22/2003/QĐ – BTC hết hiệu lực nhưng dự án vẫn cứ thực hiện kéo theo hàng loạt sai phạm. Tòa sơ thẩm ra sức biện bạch, bảo vệ những sai phạm, vẫn “đè cổ” đến cùng là bác yêu cầu khởi kiện của bà Hảo, bà Huyền trong cả hai vụ xử, vẫn do thẩm phán Nguyễn Thị Thanh Hương phán quyết! Rõ ràng, xét về căn cứ để huyện Sa Pa ban hành các Quyết định thu hồi đất số 2178 ngày 11/10/2012 và số 2461 ngày 16/11/2012 (đối với bà Phạm Thị Hảo) và Quyết định số 2176 ngày 11/10/2012 (đối với bà Bùi Thị Huyền) là không có giá trị, trái với các quy định pháp luật hiện hành. Hai bà đã nhất loạt kháng cáo. Một “trò xiếc” ngang nhiên, lắt léo của Tòa sơ thẩm là, khi người đại diện theo ủy quyền của người khởi kiện đưa ra những Hợp đồng chuyển nhượng đất giữa Công ty cổ phần VIDIFI Lào Cai với khách hàng (tiêu điểm và là mấu chốt chính quyền thu hồi đất trái luật cho doanh nghiệp chia lô, bán nền), nhưng Tòa cho rằng nó “phù hợp với dự án” (?!). Tiếc thay nó đâu có “phù hợp”, bởi dự án này thực hiện theo phương thức sử dụng quỹ đất để tạo vốn xây dựng CSHT. Trong dự án này giá đất chia lô được xác định là 4.050.000 đồng/m2, nhưng giá đất thực tế chuyển nhượng trên thị trường dao động từ 12 – 15 triệu đồng/m2 (theo những hợp đồng mà đại diện người khởi kiện đã cung cấp) thì doanh nghiệp “đút túi” một số tiền rất… “khủng”. Cần phiên xử phúc thẩm công minh, đúng luật? Nếu Tòa sơ thẩm, TAND huyện Sa Pa ra sức bảo vệ chính quyền huyện ra các quyết định thu hồi đất trái luật để “tiếp tay” cho doanh nghiệp chia lô bán nền thì, liệu TAND tỉnh Lào Cai trong phiên xử phúc thẩm tới đây, có dám can đảm không theo “vết xe đổ” của cấp Tòa sơ thẩm, cụ thể hơn – có dám đối diện, công minh trước Quyết định 1485 của UBND tỉnh Lào Cai? Chúng ta hãy chờ xemn ĐỨC DŨNG – TRUNG THỨ |
